Tên Latin / EN
Wurfbainia villosa
Dược vị
Sa nhân
Wurfbainia villosa · 砂仁
Sa nhân là vị thuốc hóa thấp, hành khí, ôn trung và chỉ ẩu theo Đông y. Thường dùng trong các chứng thấp trở trung tiêu gây đầy bụng, ăn uống kém, buồn nôn và tiêu hóa không thuận. Trong một số bài thuốc, Sa nhân còn được phối hợp để hành khí, hòa trung và an thai theo biện chứng.
Hóa thấp dược – hành khí – ôn trung.Tỳ, Vị, Thận
Chữ Hán Việt
砂仁
Nhóm dược lý
Hóa thấp dược – hành khí – ôn trung.
Quy kinh
Tỳ, Vị, Thận
Công dụng
Hóa thấp hành khí: Theo Đông y, dùng trong chứng thấp trở trung tiêu gây đầy bụng, tức bụng, ăn uống kém. Ôn trung chỉ ẩu: Hỗ trợ phép trị buồn nôn, nôn thuộc thể hàn thấp hoặc trung tiêu khí trệ. Kiện Tỳ hòa vị: Phối hợp với các vị kiện Tỳ khi Tỳ vận hóa kém, có biểu hiện ăn uống khó tiêu và bụng trướng. Hành khí an thai: Theo lý luận Đông y, có thể được dùng trong một số bài thuốc an thai khi có khí trệ hoặc Tỳ vị hư nhược phù hợp. Phụ nữ mang thai không nên tự dùng dược liệu khi chưa được người có chuyên môn đánh giá.
Liều dùng
Khoảng 3–6 g/ngày, tùy chuyên luận, dạng bào chế và bài thuốc.
Kiêng kỵ
Người có biểu hiện âm hư nội nhiệt, khô nóng hoặc tân dịch hao tổn cần thận trọng khi dùng thuốc cay ôn. Người có triệu chứng tiêu hóa kéo dài, đau bụng dữ dội hoặc nôn nhiều cần được khám để xác định nguyên nhân. Phụ nữ mang thai chỉ nên dùng khi có chỉ định phù hợp; không tự phối hợp nhiều vị thuốc an thai. Không dùng dược liệu không rõ nguồn gốc hoặc đã mất mùi thơm đặc trưng do bảo quản kém.
Kết hợp dược vị
1. Sa nhân + Bạch truật Sa nhân thiên về hóa thấp, hành khí và ôn trung; Bạch truật thiên về kiện Tỳ, táo thấp. Phối hợp có thể được cân nhắc khi Tỳ vận hóa kém kèm thấp trệ, đầy bụng và ăn uống không ngon. 2. Sa nhân + Trần bì Hai vị phối hợp theo hướng hành khí, hòa vị và giảm thấp trệ. Có thể cân nhắc trong chứng đầy bụng, khó tiêu do khí trệ ở trung tiêu. 3. Sa nhân + Hoắc hương Cả hai đều có tính thơm, thiên về hóa thấp và hòa trung. Phối hợp có thể được sử dụng trong một số thể thấp trở gây buồn nôn, đầy bụng và ăn uống kém. 4. Sa nhân + Bạch thược Trong một số nguyên tắc phối ngũ, có thể phối hợp phép hành khí hòa trung với dưỡng huyết, liễm âm khi biểu hiện phù hợp. Không nên coi đây là cặp phối ngũ cố định cho mọi chứng đau bụng.
Diễn giải thêm
Sa nhân và Bạch đậu khấu đều thuộc nhóm dược liệu thơm, hóa thấp và hành khí, nhưng không hoàn toàn thay thế cho nhau. Sa nhân thường được đề cập thêm trong phép ôn trung và an thai theo biện chứng Đông y, trong khi Bạch đậu khấu thường được nhấn mạnh ở công năng hóa thấp, hành khí và giáng nghịch. Khi xây dựng cơ sở dữ liệu, cần phân biệt các loài Sa nhân theo nguồn gốc thực vật và chuyên luận dược điển áp dụng. Tên khoa học có thể khác nhau giữa các hệ thống phân loại thực vật, vì vậy nên lưu cả tên được chấp nhận và tên đồng danh đã được kiểm chứng.
Bình luận (0)