Tên Latin / EN
Wurfbainia vera (đồng danh thường gặp: Amomum kravanh)
Dược vị
Bạch Đậu Khấu
Wurfbainia vera (đồng danh thường gặp: Amomum kravanh) · 白豆蔻 (Bái Dòu Kòu)
Bạch đậu khấu là vị thuốc hóa thấp, hành khí, ôn trung và chỉ ẩu theo Đông y. Thường được dùng trong các chứng thấp trở trung tiêu gây đầy bụng, ăn uống kém, buồn nôn hoặc nôn.
Hóa thấp dược – hành khí – ôn trung.Cay, tính ônPhế, Tỳ, Vị
Chữ Hán Việt
白豆蔻 (Bái Dòu Kòu)
Nhóm dược lý
Hóa thấp dược – hành khí – ôn trung.
Tính vị
Cay, tính ôn
Quy kinh
Phế, Tỳ, Vị
Công dụng
Hóa thấp hành khí: Theo Đông y, dùng trong chứng thấp trở trung tiêu gây đầy bụng, tức bụng và ăn uống không ngon. Ôn trung chỉ ẩu: Hỗ trợ phép trị buồn nôn, nôn thuộc thể hàn thấp hoặc thấp trở trung tiêu. Hóa thấp tỉnh Tỳ: Có thể phối hợp với các vị kiện Tỳ, hóa thấp trong trường hợp rêu lưỡi dày nhớt, bụng nặng nề và tiêu hóa kém. Hành khí giải trệ: Hỗ trợ điều hòa khí cơ ở trung tiêu khi có biểu hiện khí trệ kèm thấp.
Liều dùng
Liều thường gặp: Khoảng 3–6 g/ngày, tùy chuyên luận và dạng bào chế. Cách dùng: Sắc uống hoặc phối hợp trong bài thuốc. Do tinh dầu thơm dễ bay hơi, cách cho thuốc vào sau có thể được cân nhắc theo phương pháp sắc và hướng dẫn chuyên môn.
Kiêng kỵ
Người có biểu hiện âm hư, tân dịch hao tổn hoặc khô nóng rõ cần thận trọng khi sử dụng thuốc thơm, cay ôn. Người đang buồn nôn, nôn kéo dài, đau bụng cấp hoặc mất nước cần được đánh giá nguyên nhân thay vì chỉ dùng thuốc hóa thấp.
Kết hợp dược vị
1. Bạch đậu khấu + Hoắc hương Hai vị thường được phối hợp theo hướng hóa thấp, hành khí, hòa trung và chỉ ẩu. Có thể cân nhắc trong chứng thấp trở trung tiêu gây đầy bụng, buồn nôn và ăn uống kém. 2. Bạch đậu khấu + Hậu phác Bạch đậu khấu hóa thấp, hành khí; Hậu phác thiên về hành khí, tiêu mãn và trừ thấp. Phối hợp theo nguyên tắc điều trị đầy trướng do thấp trệ và khí trệ. 3. Bạch đậu khấu + Trần bì Cả hai đều có tính thơm, thiên về lý khí và điều hòa trung tiêu. Có thể phối hợp khi đầy bụng, ăn uống kém và khí cơ trung tiêu không thông thuận. 4. Bạch đậu khấu + Bạch truật Bạch đậu khấu thiên về hóa thấp hành khí, Bạch truật thiên về kiện Tỳ táo thấp. Phối hợp có thể được cân nhắc khi Tỳ vận hóa kém kèm thấp trệ, tùy biểu hiện lâm sàng.
Diễn giải thêm
Bạch đậu khấu là dược liệu thơm, có vai trò hóa thấp và hành khí trong hệ thống lý luận Đông y. Khác với những vị thiên về kiện Tỳ bổ khí như Bạch truật, Bạch đậu khấu thường được sử dụng để xử lý biểu hiện thấp trệ và khí cơ không thông ở trung tiêu.
Trích dẫn cổ phương
Bạch đậu khấu được sử dụng trong các phương pháp hóa thấp, hành khí và hòa vị của Đông y. Khi ghi nhận một cổ phương cụ thể, cần đối chiếu nguyên bản phương thư để xác minh thành phần, tỷ lệ và xuất xứ; không nên gán tên bài thuốc khi chưa kiểm chứng.
Bình luận (0)