Tên Latin / EN
Zingiber officinale Roscoe — Processed dried ginger
Dược vị
Bào Khương
Zingiber officinale Roscoe — Processed dried ginger · Bào khương (炮姜; phồn thể: 炮薑)
Bào khương là vị thuốc ôn lý, được chế biến từ thân rễ gừng khô qua phương pháp bào chế thích hợp. Theo Đông y, vị thuốc có tác dụng ôn kinh, ôn trung và sáp trường chỉ huyết, thường dùng trong một số chứng hư hàn, đau bụng lạnh và xuất huyết do hư hàn.
Thuốc ôn lý, ôn kinh chỉ huyếtVị cay, tính nhiệtTỳ, Vị, theo một số tài liệu còn ghi Thận
Chữ Hán Việt
Bào khương (炮姜; phồn thể: 炮薑)
Nhóm dược lý
Thuốc ôn lý, ôn kinh chỉ huyết
Tính vị
Vị cay, tính nhiệt
Quy kinh
Tỳ, Vị, theo một số tài liệu còn ghi Thận
Công dụng
Ôn trung tán hàn, ôn kinh, sáp trường chỉ huyết theo Đông y
Liều dùng
Thường 3–6 g/ngày trong một số tài liệu; cần đối chiếu chuyên luận và cách bào chế
Kiêng kỵ
Theo Đông y, cần thận trọng ở người có biểu hiện nhiệt thịnh, âm hư nội nhiệt hoặc xuất huyết do nhiệt. Không tự dùng Bào khương để cầm máu khi chưa xác định nguyên nhân. Nếu đi ngoài phân đen, nôn ra máu, tiểu ra máu hoặc chảy máu nhiều, cần được khám và xử trí y tế kịp thời.
Kết hợp dược vị
Bào khương phối A giao: Trong một số phép phối ngũ cổ truyền, A giao có tác dụng bổ huyết, dưỡng huyết; Bào khương hướng đến ôn kinh. Việc phối hợp phải căn cứ đúng bài thuốc và thể xuất huyết, không áp dụng cho mọi trường hợp chảy máu. Bào khương phối Cam thảo: Có thể gặp trong các phương ôn trung, điều hòa trung tiêu khi biện chứng phù hợp. Bào khương phối Địa du hoặc Trắc bá diệp: Các vị này có định hướng cầm máu theo những cơ chế và chứng bệnh khác nhau trong Đông y. Chỉ phối hợp sau khi phân biệt xuất huyết do hư hàn với xuất huyết do nhiệt. Bào khương phối Đảng sâm hoặc Bạch truật: Theo phép phối ngũ, hướng đến ôn trung, kiện tỳ trong chứng tỳ vị hư hàn; lựa chọn cụ thể phụ thuộc triệu chứng và toàn phương.
Diễn giải thêm
Bào khương là dạng gừng khô đã qua chế biến, có định hướng sử dụng khác với Sinh khương và Can khương. Theo Đông y, Sinh khương thiên về giải biểu tán hàn, hòa vị chỉ ẩu; Can khương thiên về ôn trung tán hàn, hồi dương; Bào khương thường được nhấn mạnh ở công năng ôn kinh và chỉ huyết trong các chứng hư hàn phù hợp. Trong lý luận Đông y, tỳ vị hư hàn có thể biểu hiện bằng đau bụng âm ỉ, thích chườm ấm, ăn kém và đại tiện phân lỏng. Khi có xuất huyết được biện chứng là do hư hàn, Bào khương có thể được cân nhắc trong bài thuốc cổ truyền nhằm ôn kinh chỉ huyết. Tuy nhiên, không thể chỉ dựa vào màu sắc máu hoặc triệu chứng đau bụng để kết luận nguyên nhân xuất huyết. Bào khương không phải thuốc cầm máu thay thế điều trị hiện đại. Cách bào chế có thể ảnh hưởng đến đặc tính của dược liệu, vì vậy cần dùng đúng sản phẩm đạt tiêu chuẩn và không tự sao chế để điều trị bệnh.
Trích dẫn cổ phương
Có thể tra cứu Bào khương trong 《本草纲目》 (Bản thảo cương mục) và các tài liệu bản thảo học Trung y về những dạng chế biến của gừng. Những phép dùng ôn trung, ôn kinh và chỉ huyết cần được đối chiếu với chuyên luận Bào khương cụ thể.
Bình luận (0)