Tên Latin / EN
Stemona japonica (Blume) Miq.
Dược vị
Bách Bộ
Stemona japonica (Blume) Miq. · 百部
Bách bộ là vị thuốc thuộc nhóm chỉ khái, có công năng nhuận phế, giảm ho theo lý luận Đông y. Ngoài ra, một số chế phẩm từ Bách bộ được dùng ngoài trong y học cổ truyền để hỗ trợ xử lý chấy, rận và một số loại ký sinh ngoài da.
Chỉ khái – nhuận phế – sát trùng ngoài da theo y học cổ truyền.Ngọt, đắng; tính hơi ôn.Phế
Chữ Hán Việt
百部
Nhóm dược lý
Chỉ khái – nhuận phế – sát trùng ngoài da theo y học cổ truyền.
Tính vị
Ngọt, đắng; tính hơi ôn.
Quy kinh
Phế
Công dụng
Nhuận phế chỉ khái: Theo Đông y, Bách bộ được dùng trong các chứng ho kéo dài, ho do phế táo hoặc phế khí không tuyên giáng, tùy biện chứng. Hỗ trợ trị ho do nhiều nguyên nhân: Trong thực hành cổ truyền, vị thuốc có thể xuất hiện trong bài thuốc trị ho do phong hàn, ho lâu ngày hoặc ho kèm đờm. Cần xác định nguyên nhân ho trước khi sử dụng. Sát trùng ngoài da: Một số chế phẩm Bách bộ được dùng ngoài theo kinh nghiệm truyền thống để hỗ trợ xử lý chấy, rận. Không tự bôi dược liệu thô lên da tổn thương hoặc vùng nhạy cảm. Hỗ trợ xử lý ngứa do ký sinh ngoài da: Đây là công dụng truyền thống của chế phẩm dùng ngoài, không thay thế thuốc điều trị đã được kiểm chứng và hướng dẫn của nhân viên y tế.
Liều dùng
Liều thường gặp: Khoảng 3–10 g/ngày đối với dược liệu dùng trong, tùy chuyên luận và dạng bào chế. Cách dùng: Thường dùng dưới dạng thuốc sắc hoặc chế phẩm đã được kiểm soát chất lượng. Dùng ngoài da cần lựa chọn chế phẩm phù hợp, đúng nồng độ và tránh tiếp xúc với mắt, miệng hoặc niêm mạc.
Kiêng kỵ
Bách bộ chứa alkaloid có hoạt tính sinh học; dùng sai liều hoặc sai cách có thể gây độc. Không tự ý tăng liều hoặc sử dụng kéo dài. Không uống các dung dịch Bách bộ được bào chế dành riêng cho dùng ngoài da. Phụ nữ mang thai, cho con bú và trẻ nhỏ không nên tự sử dụng khi chưa có hướng dẫn chuyên môn. Người ho ra máu, khó thở, đau ngực, sốt kéo dài hoặc ho dai dẳng cần được khám để xác định nguyên nhân.
Kết hợp dược vị
1. Bách bộ + Tử uyển Theo Đông y, Tử uyển thiên về nhuận phế hóa đờm; Bách bộ thiên về nhuận phế chỉ khái. Phối hợp có thể được cân nhắc trong một số chứng ho kéo dài theo biện chứng. 2. Bách bộ + Khoản đông hoa Hai vị thường được phối hợp theo phép nhuận phế, hạ khí và chỉ khái. Tuy nhiên, Khoản đông hoa có thể chứa alkaloid pyrrolizidine gây độc gan; cần tránh dùng dược liệu không đạt tiêu chuẩn an toàn. 3. Bách bộ + Cát cánh Cát cánh thiên về tuyên phế, khử đờm; Bách bộ thiên về chỉ khái. Phối hợp có thể được cân nhắc trong chứng ho kèm đờm thuộc thể phù hợp. 4. Bách bộ + Cam thảo Cam thảo thường được dùng để điều hòa bài thuốc và hỗ trợ phép trị ho. Cần cân nhắc bệnh nền, các thuốc đang dùng và thời gian sử dụng.
Diễn giải thêm
Bách bộ là dược liệu có chứa alkaloid, vì vậy cần phân biệt rõ mục đích dùng trong và dùng ngoài. Không nên tự pha chế dung dịch diệt ký sinh từ dược liệu thô vì nồng độ hoạt chất khó kiểm soát và có nguy cơ gây ngộ độc. Khi xây dựng cơ sở dữ liệu, cần ghi chính xác loài thực vật, bộ phận dùng, dạng bào chế và đường dùng. Không nên xem các loài thuộc chi Stemona là hoàn toàn tương đương nếu chưa đối chiếu chuyên luận.
Bình luận (0)